URSS suyup tukukuynin
1993 watapin N.N., 37 watanpi kaq doctor, Universidad Central nisqamanta graduakuq, familianta uywananpaq qolqeta ganasqanmanta llakisqa kasharqan. Wasinta mana alquilerta paganan kaptinpas, manam atiq hinachu sientekurqa postgrado nisqapi estudiayta, hospitalkunapi claustrofóbico hina tarikusqanrayku. Hospitalpi doctor hina kawsayqa iskay kawsayta kawsananpaqmi obligarqa: hukninmi hospital ukupi, ayllunmanta karunpi, doctorkuna, enfermerakuna hinaspa yanapaqkunapa pachanpi, paykunaqa hospital ukupi hukniray runakunam karqaku hawapi kasqankumantaqa. Esmeraldas provinciapi chakrakunapi hampichikuyninta tukusqanmantapachan, campokunapi llank’ayqa anchata munapayarqan. Ichaqa chay pacha Ecuador suyupiqa Ministerio de Saludpa subcentros nisqakunallapim llamkaykunaqa karqa, chaypim chayllaraq graduado hampiqkuna huk watalla practicayta atirqaku. Payqa manan rikurqanchu sistema de Seguro Social nisqapi llank’ayta chakra llank’aqkunapaq, imaynan askha watakuna qhepaman ruwanman hinata.
Historia y Geografía de Salud nisqamanta yachachiq hina contratonta mana mosoqyachisqanmanta, chaypin investigadorpas kanman, Facultad de Medicina nisqapi Escuela de Saneamiento Ambiental nisqapi; taytanpa sutinwan sutichasqan radiota mana kuskalla kamachiy atisqanmanta, warma kasqanmantapacha kuyasqan radiota, Avenida Amazonas nisqapi llamkaptin, chaypi tiyasqan wasipi, chaymi periodista kayta musquchirqa, ichaqa chay pachaqa periodistakunam aswan pisi qullqiyuq profesionalkuna karqaku; ichaqa yuyaykurqanmi huk radiota ruwayta atinman, chaymi especializasqa kanman saludmanta, pukllaykunamantawan.
Tukuchanapaq, mana llamk’ayniyuq hampiq hina, taytanwan tiyaq, riqsisqa abogado hinallataq Tandapi hatun haciendayuq, Quito-Guayaquil hatun ñanpi Puyu Sach’a-sach’api parroquia, sach’a-sach’akuna, sallqa uywakuna ima, chaypi tiyaq hatun maman, wawa kasqanmantapacha aswan munakuq warmi. Sapa semana tukuyta taytanwan kuska rispa abuelan watukuyqa huk costumbremanmi tukupurqan, chaymi sábado, domingo p’unchaykunapi kusichiq. Lunes punchawmanta vierneskamam ranchomanta apamusqan hampi yurakunata chakichirqa, paqueteaspan hinaspa rantikurqa salud natural nisqa tiendakunapi. Warminqa tiyasqankupi edificio encargado hinan llank’arqan, mamanpas karqan, maestría estudiantepas. Chay ranchopin tarirqan hampi yurakunata, wiksayoq kashaspa utilizasqankutapas.
Rusia nacionmanmi rirqan ñawpaq URSSmanta naceq mosoq nacionwan imayna negociota ruwananta estudiananpaq, chhaynapin hampi plantakunata hawa llaqtakunaman apachiyta atirqan, astawanqa gravidica nisqa planta, chaytaqa creerqanmi extraordinario planta kananpaq, chay plantaqa huk kutillapin antiespasmódico karqan tukuy clase cólico nisqapaq, huk té aromático nisqa, hinallataq inkakunaq utilizasqan especia. Hinallataqmi huk andino yurakunatapas ch’akichirqan, ahinataq pedorrera gas cólico nisqapaq, quininapaq, sarsaparillapaq, dragón yawarninpaqpas, chay wayq’upi askha kasharqan maypichus Sarapullo mayuqa, rit’iwan qatasqa Ilinizas urqukunamanta paqarimuq, urayman puririrqan Toachi, Pilat mayukunaman hukllawakunanpaq, maypichus kunan sayashan huk planta hidroeléctrica.
1993 watapi, Rusia suyupi yachakusqanmanta, chaypi kamachiyman hina huk empresata hatarichispa, hampi yurakunata qhatunanpaq, NN llaqtanman kutipurqan. Ichaqa Rusia nacionmi aswan waqlliq nacionman tukupusqa; mafia nisqa Boris Yeltsinpa umalliq kachkaptin mama llaqtata kamachirqan. Moscú llaqtapin huk tiendata kicharirqan rosaskunata hampi yurakunatapas vendenanpaq, ichaqa hampi yurakunata vendenanpaqqa universidadpin estudiananku karqan, certificasqataqmi kanan karqan. Lomonosov Universidadpi tiendayuq kaptin, chaypi cientificokunaman sapa killa qullqita quq. Esmeraldas suyupa chakrankunapi chakra hampiy rurasqanmanta pacham, chakrakunapi llamkayqa paypa munayninman tikrakurqa, ichaqa Ecuador suyupiqa chay pachaqa Ministerio de Saludpa subcentros nisqakunallapim llamkay karqa, chaypim chayraq graduado hampiqkuna huk watalla practicayta atirqaku. Payqa manan rikurqanchu chakra llank’aqkunapaq sistema de Seguro Social nisqapi llank’ayta, askha watakuna qhepaman hina.
Historia y Geografía de Salud nisqamanta yachachiq hina contratonta mana mosoqyachisqan, chaypin investigadorpas kanman, Facultad de Medicina nisqapi Escuela de Saneamiento Ambiental nisqapi, hinallataq taytanpa sutinwan sutichasqan radiota mana kaq kutillapi kamachiy atisqanpas —huk estacionta wawa kasqanmantapacha munakusqan, Avenida Amazonas nisqapi llank’ashaqtin, maypi tiyasqan wasillapi— musqukurqanmi kayta huk periodista. Ichaqa chay tiempopiqa periodistakunan aswan pisi qolqeyoq profesionalkuna ukhupi karqanku, ichaqa yuyaykurqanmi huk radiota paqarichiyta atinanpaq, chay radioqa especializasqa karqan saludmanta, pukllaykunamantawan.
Tukuchanapaq, mana llamk’ayniyuq hampiq hina, taytanwan tiyaq, riqsisqa abogado hinallataq hatun haciendayuq Tandapi llaqtapi, Quito-Guayaquil hatun ñan patapi phuyu sach’a-sach’api parroquia, sach’a-sach’akunawan, sallqa uywakunawan muyurisqa, chaypin tiyasqa hatun maman, wawa kasqanmantapacha aswan munakuq warmi. Sapa semana tukuyta taytanta compañaspa hatun mamanta watukuyqa huk ritualmanmi tukupurqan, chaymi sábado, domingo p’unchaykunapi kusikuyta apamuq, lunesmanta vierneskamataq...
